Rażąco niska cena, określana często w żargonie dotyczącym zamówień publicznych w skrócie NRC, jest jednym z najtrudniejszych zagadnień, z którymi spotykają się stosujący w praktyce Prawo zamówień publicznych. Zarówno formułowanie wezwania do wykonawcy, jak i przygotowywanie odpowiedzi na takie wezwanie często nastręcza wielu trudności. Co natomiast w sytuacji, gdy wykonawca nie prześle wyjaśnień NRC na czas? Czy przekroczenie terminu, jaki wyznaczył zamawiający na odpowiedź powinno automatycznie spowodować odrzucenie oferty? Ile w ogóle dni należy pozostawić wykonawcy na wyjaśnienia rażąco niskiej ceny?
Ile dni na wyjaśnienie RNC?
Ustawodawca nie sprecyzował terminu, w jakim wykonawca powinien przesłać wyjaśnienia rażąco niskiej ceny. Określa go zamawiający, który z kolei powinien wziąć pod uwagę czas, jaki wykonawca – a więc podmiot profesjonalny – potrzebuje, aby rzetelnie przygotować swoje wyjaśnienia. Standardowo zamawiający pozostawia wykonawcy kilka dni – od trzech do pięciu – na przesłanie wyjaśnień, aczkolwiek w bardziej złożonych przypadkach zasadne jest wyznaczenie dłuższego terminu. Czas zakreślony przez zamawiającego wykonawcy wezwanemu do wyjaśnień rażąco niskiej ceny musi mieć charakter realny – a więc na tyle długi, aby przedsiębiorca był w stanie wywiązać się z nałożonego na niego obowiązku.
Skutki przekroczenia terminu przez wykonawcę
Zgodnie z art. 224 ust. 6 p.z.p. odrzuceniu, jako oferta z rażąco niską ceną lub kosztem, podlega oferta wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie, lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny lub kosztu. Na pierwszy rzut oka przepis ten wydaje się jednoznaczny: złożenie wyjaśnień po terminie wyznaczonym przez zamawiającego powinno skutkować przyjęciem, że wyjaśnienia te nie zostały złożone w ogóle, a tym samym oferta podlega odrzuceniu. Jednak niekiedy Krajowa Izba Odwoławcza przyjmuje, iż powołany przepis sankcjonuje całkowitą bierność wykonawcy w złożeniu przedmiotowych wyjaśnień, obligując zamawiającego do odrzucenia – jako zawierającej rażąco niską cenę oferty wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie, przez co należy rozumieć sytuację, w której wykonawca pozostawał całkowicie bierny w zadośćuczynieniu wezwaniu zamawiającego (wyrok KIO z dnia 25 sierpnia 2026 r., sygn. akt KIO 3799/26). Choć pogląd ten nie jest przyjmowany jednolicie, to z pewnością stanowi dla zamawiającego ważną wskazówkę. Jeżeli mamy do czynienia z niewielkim przekroczeniem terminu – zwłaszcza, gdy wykonawca uprzedził zamawiającego, iż może do tego dojść – dobrze jest rozważyć zasadność wzięcia pod uwagę wyjaśnień wykonawcy.
Domniemanie rażąco niskiej ceny
Nie zmienia to faktu, że uzasadnieniem dla odrzucenia oferty wykonawcy, który został wezwany do wyjaśnień rażąco niskiej ceny i nie odpowiedział w terminie na to wezwanie, może być również art. 226 ust. 1 pkt 8 p.zp. Przepis ten stanowi, że zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli zawiera rażąco niską cenę lub koszt w stosunku do przedmiotu zamówienia. Powszechnie w doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że skierowanie do wykonawcy wezwania do wyjaśnień RNC powoduje powstanie domniemania, iż w ofercie rzeczywiście występuje rażąco niska cena. Obalenie tego domniemania pozostaje w gestii wykonawcy i nikt nie może go w tym wyręczyć. Zwłaszcza niedopuszczalne jest, aby to zamawiający zastępował w tym względzie wykonawcę.
Dlatego wykonawca w swoim dobrze pojętym interesie powinien dołożyć wszelkich starań, aby jego kompleksowe wyjaśnienia, dowodzące, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny lub kosztu, na czas dotarły do zamawiającego. W przeciwnym razie może on stracić szansę na otrzymanie zamówienia publicznego. Oczywiście inicjatywa dowodowa, przeciwna twierdzeniom zamawiającego co do występowania RNC, spoczywa na wykonawcy w czasie ewentualnego postępowania odwoławczego przed Krajową Izbą Odwoławczą.